Nefsini tanimayan kisi Rabbini taniyamaz. Nefsi tanimak için akilli kisiye lazimdir ki tembellik yanlarini kaldirsin. Tembellik yapmamasi gerekiyor ki cahilligin körlügünde ölümle karsilasmasin. Çünkü ölümden sonra nefsini tanimaya bir yol kalmaz. Allah u teala cc.buyuruyor ki; Bu dünyada kör olsa ahirette de kördür,üstelik iyice yönünü sasirmistir.(isra suresi 72.Bilinmeli ki nefs rabbani ve seffaf bir seydir. Nefsi cesede girmeden önce ruhtur ve Allah u tealaya yakindi. Ne zamanki nefse emredildi cesede girsin diye baska seyler tanidi. Baska seylerle mesgul olma sebebiyle Allah u teala huzurundan uzak oldu. Bundan dolayi terbiyesi için zikre ihtiyaç oldu. Allah u teala buyuruyor ki; sen yinede ögüt ver çünkü ögüt müminlere fayda verir. Nefs bedenle beraberlik yapan bir cevherdir. Sayet bedenin zahiri ve batini ile beraberlik yaparsa uyaniklik olusur. Eger sadece bedenin batini ile beraberlik yaparsa uyku olusur. Eger külli olarak bedenden ayrilirsa ölüm olusur. Nefsi razi etmek bütün isyanlarin ,gafletlerin,isteklerin,sirklerin aslidir. Çünkü firavun ne zaman ki nefsini razi etti, isyanda asiri gitti, taki ben sizin büyük rabbinizim dedi. Itaatin ,ibadetin ,namus ve serefin asli nefsi razi etmemektir. O zaman kul için en faydali sey nefsi temizlemek ve terbiye etmektir.

Nefs yedi kisima ayrilr;

1) Nefsül emare; bedenin tabiatina meyil eder seriata göre yasak olan sehvete ve lezzetlerle emreder, kalbi düsüklük tarafa çeker. Kötülügün ve pis ahlakin kaynagidir.bu nefsi terbiye etmeye baslamadan önceki rütbedir(mertebedir).

2) Nefsüllevvame; kalbin nuruyla nurlanmistir. Bazen itaat bazende isyan eder ve pisman olur, sonra sitem etmeye baslar.

3) Nefsul mutmainne ; kalbin nuruyla nurlanir, taki kötü sifatlardan soyulur. Mertebesi kemalin baslangicidir. Yumusakliktan köklesmeye dogru intikal etmistir. Insanlardan uzaktir çünkü Allah a çok sidtetli baglanmistir.

4) Nefsil mulheme; Allah u teala ona ilim,tevazu,kanaat,cömertlik ilham etmistir. Bu sebebten dolayi sabir ve sükrün menbai olmustur.

5) Nefsurradiye; Allah u tealadan razi olmustur, teslimiyet kuvvetli olmustur.

6) Nefsulmardiyye; Allah u teala ondan razi olmustur. Rizanin eseri olan ihlas ve zikrin bu nefiste zahir olur. Allah in marifetine ulasmistir.

7) Nefsulkamile; kemalatlar nefsulkamile için tabiat olmustur. Bununla beraber kemalatla ilerliyo. Allah u tealadan Allah a gider.Allah u tealadan Allah a döner. Ilmi Allah u tealadandir.

Bilinmelidir ki Allah u tealanin yaninda bir mertebeden diger mertebeye geçmek ancak bir mürsidin vasitasiyladir. Zannedilmesin ki nefsi terbiye etmek akil vasitasiyla olur. Nasil ki felsefeciler öyle zannediyorlar. Felsefeciler nefislerini terbiye için akillarina tabi oldular süphelere ve batil seylere düstüler. Çünkü nefsi terbiye etmek bedeni tedavi etmek gibidir. Nasil ki hastanin ilaçlari kullanmasi uygun degildir,ancak tecrübeli bir doktorun gözetimi altinda uygundur, ayni sekilde nefsi terbiye etmek ancak bir peygamberin ya da veli vasitasiyla olur.

Nefs için nurani perde ve zülmani perde vardir. Nefsin zülmani perdeden kurtulmasi için çalismasi isteklerine mualif olmasi gerekiyor. Her müride göre çalisma müridin kuvvetine ve zayifligina göre degisir.