Genç ya da yaşlı, kadın ya da erkek herkesin osteoporoz hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Bu hastalık kemiklerinizi o denli gözenekli hale getirir ki kolayca kırılırlar.Osteoporoz giderek yaygınlaşan bir toplum sağlığı sorunudur. Şu anda osteoporoza bağlı kırık kemik sayısı 1960’lardakine göre (yılda) 5 kat daha fazladır. İngiltere’de her 3 dakikada bir kırık meydana gelmektedir.Kemiklerin kırılganlaşması, boy kaybı ve kırıklar yaşlanma sürecinin bir parçası olarak düşünülmekteyse de yapılan araştırmalara göre hastaların ortalama yaşı 60 (erken bir yaş) olduğu gibi binlerce kadın daha 50’sinde osteoporozdan etkilenir. İyi bir haber osteoporozun etkili bir şekilde tedavi edilebilmesi ve insanların çoğunun osteoporozdan korunabilmesidir. Bunu sağlayabilmek için çocukluk döneminden yaşlılığa kadar kemiklerimizi korumaya ihtiyacımız vardır.
Osteoporoz Nedir?
Osteoporoz kemiklerin güçlü ve sağlam kalması için gereken kalsiyumun büyük bir kısmının kaybolması anlamına gelir. Buradaki sorun hastalığın erken dönemlerde belirti vermemesidir, bir el bileği kırılana dek geçen süre içinde iskeletin % 30’u kaybedilmiştir.

Öyleyse bu hastalığın fiziksel özellikleri nelerdir?
• Osteoporozun ilk belirtisi küçük bir düşme sonucu meydana gelen kalça, omurga ve el bileği kırığıdır. El bileği kırıklarına daha çok 50’li yaşlardaki erkek ve kadınlarda rastlanır; daha yaşlı olanlar kalça kırığına eğilimlidir. Kemikler sağlıklıysa ufak bir çarpmaya yada düşmede kırık meydana gelmez.
• Omurgadaki kemikler zayıfsa omurlar ezilebilir ve bu durum boyunuzu kısaltır; eğer çok sayıda ezilme varsa omurga eğilir. Başlangıçta şiddetli sırt ağrısı ve daha sonra kronik sırt ağrısı çekebilirsiniz; veya sadece biraz ağrı veya ağrısız olarak boy kaybı olabilir veya sırtta kamburluk fark edebilirsiniz.
• Omurganız iyice eğildiyse kaburgalarınızın altındaki boşluk azaldığından soluk almada güçlü çekebilirsiniz; başınız öne düşer, mideniz dışarı fırlar. İdrar tutamama probleminiz olabilir çünkü boy kaybı diğer organların mesane üzerine baskı yapmasına yol açabilir.
Genelde ilk belirti düşme ile oluşan kırıktır.
Osteoporoza Ne Sebep Olur?
Yaşam boyunca kemikler sürekli olarak kendi hücreleri tarafından yapılır ve yıkılır. Bu hücreler oluşturdukları kemikten daha fazlasını yıkarlarsa iskelet güçsüzleşir. Osteoporozlu kemikler dışardan bakıldığında normal görünse de, iç yapıda büyük boşluklar vardır ve dolayısıyla kolayca kırılabilirler; bunu destek sütunları çıkartılmış bir binaya benzetebiliriz
Normal olarak kemikler çocukluktan başlayarak en güçlü ve en sağlıklı oldukları 25-35 yaş arasına kadar gelişmelerini sürdürürler. 35 yaştan sonra kemikler onları yoğun ve güçlü yapan kalsiyumu yitirmeye başlarlar.
Fakat kadınlar özellikle menopoz döneminde ve sonrasında daha fazla kemik kaybına uğrarlar; bu bazılarında çok hızlı olur. Menopoz süresince overler çalışmayı durdurduklarından dişilik hormonu olan üst­rojen miktarında düşme olur ve bu osteoporozun asıl nedenidir. üstrojen düzeyi düşük olan kadınlarda da osteoporoz görülebilir.
Erkeklerin çocukluklarından itibaren kemikler daha güçlüdür ve o yüzden kadınlara kıyasla osteoporozdan daha az etkilenirler. Erkek hastalardaki osteoporoz testosteron (erkeklik hormonu) eksikliğinden veya başka fiziksel problemlerden kaynaklanır.
Kemikler uzun süren hareketsizlik sonucu güçsüzleşebilir. Bunun yanısıra romatoid artrit veya astım gibi hastalıkların tedavisinde kullanılan kortikosteroidler (kortizona benzeyen ilaçları de osteoporoza neden olur.
Normal Kemik
Osteoporotik Kemik
Normal olarak kemikler çocukluktan başlayarak en güçlü ve en sağlıklı oldukları 25-35 yaş arasına kadar gelişmelerini sürdürürler. 35 yaştan sonra kemik­ler onları yoğun ve güçlü yapan kalsiyumu yitirmeye başlarlar.
Fakat kadınlar özellikle menopoz döneminde ve sonrasında daha fazla kemik kaybına uğrarlar; bu bazılarında çok hızlı olur. Menopoz süresince overler çalışmayı durdurduklarından dişilik hormonu olan üstrojen miktarında düşme olur ve bu osteoporozun asıl nedenidir. üstrojen düzeyi düşük olan kadınlarda da osteoporoz görülebilir.
Erkeklerin çocukluklarından itibaren kemikler daha güçlüdür ve o yüzden kadınlara kıyasla osteoporozdan daha az etkilenirler. Erkek hastalardaki osteoporoz testosteron (erkeklik hormonu) eksikliğinden veya başka fiziksel problemlerden kaynaklanır.
Kemikler uzun süren hareketsizlik sonucu güçsüzleşebilir. Bunun yanısıra romatoid artrit veya astım gibi hastalıkların tedavisinde kullanılan kortikosteroidler (kortizona benzeyen ilaçları de osteoporoza neden olur.
Osteoporozun Etkileri Nelerdir?
Kişisel Kayıp
Her yıl 60.000 kalça kırığı meydana gelmekte ve sonuçta günde 40 kişi komplikasyonlardan etkilenmemektedir. İnsanların %50’si sakat kalmakta, hayatını bağımsız sürdürememekte ve %20’si de 6 ay içinde ölmektedir. Pek çok insan el bileği, kalça ve omurga kırıklarına bağlı olarak anlamlı derecede ağrı ve sakatlık yaşamakta ve başkalarına bağımlı hale gelmektedirler; bu arada yaşam kaliteleri de oldukça düşmüştür.
Maliyet
Şu anda İngiltere’deki hastanelerin ortopedi servislerindeki yatakların üçte biri osteoporozlu hastalar tarafından işgal edilmektedir. Bunun İngiltere’ye maliyetinin 750 milyon sterlin, Amerika’ya maliyetinin ise 15 milyar dolar civarında olduğu hesaplanmıştır.
Şimdi anlatacağımız vaka osteoporozun sizi nasıl etkileyebileceğini gösterir :
Yıldız menopoz sırasında şiddetli sırt ağrıları duymaya başladı. Bu ağrı 57 yaşına geldiğinde ve 5 ay içinde beş omurda kırık meydana geldikten sonra akut hale geldi. HRT verilmeye başlandıktan sonra yaşam kalitesinde büyük ölçüde iyileşme oldu.
Şu anda İngiltere’deki hastanelerin ortopedi servislerindeki yatakların yaklaşık üçte biri Osteoporozlu hastalar tarafından işgal edilmektedir
Ahmet 66 yaşında küçük bir düşmeden dolayı sol kalçasını kırdıktan sonra osteoporozla tanıştı. 0 zamandan beri iki omuzunu ve sağ kalçasını kırdı, boy kaybına uğradı ve omurgada çok sayıda kırık olduğundan kamburu çıktı. Editronatla tedavi ediliyor.
Selin 60 yaş civarında bir kere düştükten sonra sırt ağrıları çekene kadar aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürüyordu. Osteoporoz teşhisi çekilen röntgende iki omurun ezildiği görüldükten sonra konuldu. Boy kaybına uğradı ve şu anda kalsitonin ile tedavi ediliyor.
İnci’de hamileliğe bağlı olarak 27 yaşında osteoporoz oluştu. 7 aylık hamileyken şiddetli sırt ağrısı çekmeye başladı ve bebeğinin doğumunu takiben hiç yürüyemediğini farketti. Omurgasındaki iki kemik kırılmıştı. Şu anda kalsitonin almaktadır.
Halen osteoporozu tamamen iyileştiren bir tedavi biçimi yoktur; Kemikler bir kez kötü biçimde hasara uğradıklarında yeniden tamamen yapılamamaktadır. Osteoporoza nelerin sebep olduğunun bulunması daha iyi tedavi biçimlerinin geliştirilmesi için daha fazla araştırma yapılmasına ihtiyaç vardır.İyi haber osteoporozun semptomlarının tedavi edilebilmesi ve daha fazla kemik kaybının durdurulabilmesidir. Kemikleri korumak için çok şey yapılabilir.
Kimler Osteoporoz Gelişmesi İçin Risk Altındadır?
Bütün kadınlar ve erkekler risk altındadır fakat orta yaşa eriştiğinizde kemik rezerviniz düşükse ya da kemik yoğunluğunuzu erken yaşta kaybetmeye başladıysanız siz en çok risk altındasınız demektir.
Kemik yoğunluğunuz orta yaşlarda değişik yöntemlerle ölçülerek ileriki yaşlarda kırık riskiniz tahmin edilmeye çalışılır. Şu anda bu sizin osteoporoz riskinizi belirlemek için en iyi yoldur fakat bu ci­hazları her yerde bulunmamaktadır. Eğer bölgenizde böyle bir cihaz yoksa doktorunuz sizin potansiyel osteoporoz riskinizi belirlemek için risk faktörlerini dikkate alabilir.
Bu risk faktörleri :
•Erken menopoza giren(45 yaşından önce) veya histerektomi geçiren kadınlar (overlerden biri veya her ikisinin çıkarılması)
•Geçmişte anoreksia veya bulimia nervoza durumu olan kadınlar. Bu beslenme bozukluğu kalsiyum alı­mının çok azalmasına ve adetin düzensiz olmasına yol açar.
•Balerinler veya atletler gibi aşırı egzersiz yapan kadınlar. Bu aktiviteler adet kanamasının ortadan kalk­masına neden olduğu için düşük östrojen düzeylerine yol açarlar.

•Erkek ya da kadınlar küçük bir düşmeden sonra kı­rık geçirirlerse bir ikinci kırık geçirme riski taşıyor­lar demektir.
•Vertebradaki omurların kırılması sebebiyle boy kaybına uğrayan kadınlar. Birkaç cm boy kaybına uğramak osteoporoz için normal sayılır ve daha çok kırık için risk taşıyorsunuz demektir.
• Uzun süre kortikosteroid tedavisi gören insanlar.
•Aşırı içki ve sigara tüketenler. Alkol kalsiyumun vücuttaki emilimini engeller. Tütün östrojen düzeylerinin düşmesine ve menopoza erken girilmesine neden olur.
Sigara kullanan kadınlar ve erkekler yüksek risk altındadırlar.
Bu yüksek risk kategorisinde yer alıyor musunuz?
Yanıtınız EVET se Paniğe kapılmayın! Bu kitapçığı sonuna dek ve korunma ve tedaviyle ilgili kısımlara özel dikkat sarf ederek okuyun. Daha sonra doktorunuzla temasa geçerek osteoporoz açısından sizi yüksek risk grubuna sokan spesifik faktörlerle ilgili bilgi alın.
Yanıtınız HAYIR sa Bilgi toplamaya ara vermeyin! Yine de osteoporoz açısından risk altında olabilirsiniz, çünkü kemikleri kırılan insanların çoğu bu risk kategorilerinde yer almaz.
Osteoporoz Açısından En Yüksek Risk Altında Olanlar İçin Hareket Planı
1. Öncelikle doktorunuzla görüşerek ona tıbbi geçmişinizi, o andaki belirtileri ve sizi potansiyel olarak osteoporozlu yapan faktörleri tartışın.
2. Doktorunuz size en uygun tedavi şeklini belirlemek üzere çeşitli testler yapmak isteyebilir.
3. Eğer osteoporoz riski ile ilgili endişeleriniz varsa ve bunun için önlem almaya gerek olup olmadığı konusunda kararsızsanız, doktorunuz size uygulanacak tedaviye karar vermeden önce kemiklerinizin ne derece güçlü olduğunu belirlemek için kemik yoğunluğunuzu ölçtürmek isteyebilir.
4. Doktorunuz, yaşam biçimi, diyet ve ağrı giderilmesi konusunda size bilgi verebilir.
Osteoporoz Tedavisi
Osteoporoz tedavisi yaşınıza, cinsiyetinize, tıbbi geçmişinize, osteoporozun şiddetine ve hangi kemiklerin kırıldığına bağlıdır Tedavi şu yönde uygulanır:
• Daha fazla kemik kaybının ve kırıkların önlenmesi.
• Ağrının giderilmesi.
• Hareketliliğin yeniden sağlanması.
Daha Fazla Kemik Kaybının ve Kırıkların Önlenmesi
Doktorlar herhangi bir tedaviye başlamadan önce sizin osteoporozdan ne kadar kötü etkilendiğinizi anlamaya çalışacaklardır.
• 65 yaşın altındaki kadınlara hormon replasman tedavisi (HRT) uygulanabilir. HRT östrojen hormonunu menopoz öncesi düzeylerde tutarak daha fazla kemik kaybını önlemenin en etkili ve güvenli yoludur. Histerektomi geçirdiyseniz mutlaka HRT’ne başlatılmalısınız.
• 65 yaşın üzenindeki kadınlara da HRT uygulanabi­lir fakat HRT kullanmak istemeyenler veya erkekler için başka alternatifler de vardır.
Bifosfonatlar yerleşmiş osteoporozda başvurulan non-hormonal bir tedavi biçimidir. Kemik yıkım hücrelerinin çalışmasını tersine çevirerek kemik yapım hücrelerinin daha verimli çalışmasını sağlar ve kemik yoğunluğunu arttırır.
Doktorlar herhangi bir tedaviye başlamadan önce sizin osteoporozdan ne kadar kötü etkilendiğinizi anlamaya çalışacaktır.
• Yüksek düzeyde kalsiyum alınması kemiklerınize faydalıdır fakat tek başına osteoporozu önlemek ve­ya durdurmak için yeterli değildir.
• Doktorunuz tek başına D vitamini verebilir veya kalsiyumla kombine Uygulayabilir D vitamini vücudun kalsiyumu absorbe etmesine yardımcı olur ve dolayısıyla kemik güçlendiricidir. Güneş Işığı D vitamininin doğal kaynağıdır Ayrıca tahıllardan, sütten, yumurta sarısından ve tuzlu su balıklarından da D vitamini alınır. Dışarıya çıkması zor olan insanlara D vitamini desteği verilebilir.
• Osteoporozu durdurmak için erkeklere testosteron verilebilir fakat gerekli testlerin yapılması ve tedavi için uzman merkezlere başvurulması uygun olur.
• Osteoporoz konusunda uzmanlaşmış merkezlerde ki doktorlar genelde diğer doktorların pek uygulamadığı tedavi biçimlerini önerebilirler ve aslında bunların hepsi fayda sağlar. Bunlar kalsitonin enjeksiyonları veya nazal sprey, flor ve anabolizan steroidlerdir.
Ağrının Giderilmesi
Vertebranızda osteoporoz varsa veya kalça ya da el bileğinizdeki kırığınız iyileşme dönemindeyse fazla­sıyla ağrı çekiyor olabilirsiniz. Bu ağrı şu yollarla giderilebilir:
• Fizyoterapi : Bazı hastanelerde sıcaklığı 980F’a ayarlanmış hidroterapi havuzları vardır, suyun sıcaklığı gergin kasları ve eklemleri dinlendirerek ağrıyı giderir ve hareketliliği arttırır.
• Akupunktür : Bazı insanlar bunun ağrıyan eklemlere faydalı olduğunu belirtirler.
• Basit ağrı kesiciler.
• Kalsitonin kısa dönemli ağrıyı gidermek için kullanılabilir.
• Evde kullanabileceğiniz termoforlar veya buz paketleri ağrıyı dindirebilir. Ne yazık ki osteoporoz tedavileri her zaman ağrıyı gidermez. Sadece durumunuzun kötüleşmesini engeller.
Evde kullanabileceğiniz termoforlar veya buz paketleri ağrıyı dindirebilir.
Hareketliliğin Artırılması
Egzersiz osteoporoz tedavisinin önemli bir unsurudur. Kırığınızın iyileşme dönemindeyseniz fizyoterapi kas gücünüzü yeniden kazanmanızda size yardımcı olacaktır. Ayrıca egzersiz daha esnek olmanıza yardım eder, kas gücünüzü korur ve düşme olasılığınızı azaltır.
Osteoporozu Nasıl Önlersiniz?
Yapılan araştırmalar osteoporozun önlenebilen bir hastalık olduğunu ve kemiklerimizi güçlü ve sağlıklı biçimde tutmak içi yapabileceğimiz çok şey olduğunu ortaya koymaktadır. Şu anda osteoporozdan yakınıyorsanız bu koruyucu önlemler kemiklerinizi gelecekte de korumanıza yardımcı olacaktır. Bu önlemler:
• Egzersiz.
• Yaşam biçimi.
• Menopoza girmiş kadınlara HRT
Korunma herkese yöneliktir 35 yaşın altındaysanız, güçlü kemikler oluşturmanız, 35 yaşın üstündeyseniz kemik kaybınızı minimumda tutmanız önemlidir.
Egzersiz
Ağırlıklı egzersiz (yürüme gibi) kemiklerinizi güçlendirir, ayrıca denge, koordinasyon ve esnekli kazandırır, düşmelerden korunmanızı sağlar.
Kemiklerinizi korumak için olimpiyatlarda yarışan atlet olmanız gerekmez, haftada üç kere yapacağınız hızlı yürüyüşler faydalıdır. Yürüme, dans etme, tenis oynama ve “dinç olma” idealdir. Uzun süre egzersiz yapmamış insanlar ise yavaş yavaş başlamalı ve eğlenceli bir şeyler denemelidir Yüzme egzersize yeniden başlamak için iyi bir aktivitedir, daha hareketli olursunuz ve yüzdükçe kemiklerinizi güçlendirecek daha ağır egzersizlere geçmeniz kolaylaşır.
Yaşam Biçimi ve Diyet
Dengeli beslenmenin hastalıklardan koruduğunu hepimiz biliriz fakat sağlıklı, güçlü kemikler için yeterli miktarda kalsiyum almaya dikkat ediniz. Tüm erişkinlerin günde yarım litre süte eşdeğer kalsiyum alması önerilir. Kalsiyumun çok önemli olduğu hayat evreleri vardır. Çocukluk ve yeniyetmelik dönemi, hamilelik ve emzirme dönemleri ve hayatın daha sonraki bazı evreleri. Aşağıdaki tabloda öneriler miktarlara bakınız.
Yaş/Cinsiyet Önerilen günlük kalsiyum mik.
7-12 yaş arası çocuklar 800 mg.
13-19 yaş arası gençler 1000 mg.
Erişkin erkekler 1000 mg.
Kadınlar 1000 mg.
Hamile veya emziren kadınlar 1500 mg.
45 yaş üzeri tüm kadınlar 1000 mg.
HRT gören kadınlar 1000 mg.
Yürüme, dans etme, tenis oynama ve “dinç olma” idealdir.Kalsiyumlu gıdaları seviyorsanız fazla kalsiyum almanın size zararı yoktur İyi bir haber kalsiyumun birçok besinde bulunmasıdır fakat en çok bulunduğu yerler yoğurt, peynir ve süttür. Kilolarıyla fazlaca uğraşanların kendilerini kalsiyumdan mahrum etmesine gerek yoktur; yağı alınmış sütteki kalsiyum miktarı (yarım litredeki) tam yağlı süttekinden daha fazladır.Düşmeleri önlemek için basit taktikler uygulayabilirsiniz; yere tam oturmayan halılar veya plastik yer karolarını uzaklaştırın, görme ve işitme bozukluklarınızı düzenli olarak kontrol ettirin ve dengenizi ve dinçliğinizi korumaya çalışın.Tüm erişkinlerin günde yarım litre süte eşdeğer miktarda kalsiyum alması önerilir.
HRT ve Menopoz
Düşük östrojen düzeyi ve osteoporoz gelişimi arasındaki ilişki HRT’ yi bu hastalığın önlenmesinde güçlü bir seçenek haline getirir.
Menopozu takiben överleriniz kalsiyumun kemiklerinize yerleşmesi için gerekli olan östrojeni artık üretmemeye başlar. Kemikleriniz gücünü hızla kaybetmeye başlar. Yeterli miktarda kalsiyum alımı ve egzersiz durumunuza faydalı olsa da yalnızca HRT kemiklerinizi osteoporozdan korumak için gereken östrojeni sağlayabilir. HRT alınmıyorsa östrojen ek­sikliğinden dolayı kadınların üçte biri yaşam boyu kırık riskine sahip olur.
HRT Kimlere Uygulanabilir?
HRT alma kararınızı öncelikle doktorunuzla tartışmalısınız. Tüm tedaviler hastalar için risk ve faydalar oluşturur ve bunlar herkeste aynı etkiyi sağlamaz. HRT yeni bir tedavi biçimi değildir, A.B.D.’de 50 yıldan beri ve İngiltere’de 35 yıldan fazla zamandır kullanıldığından emniyeti iyi bilinmektedir. Var olan şüphelere rağmen over veya serviks kanseri riskini arttırdığı doğru değildir.
Yapılan araştırmalara göre on yıl süren HRT meme kanseri riskini arttırmamaktadır; sadece meme kan­seri teşhisi konmuş ve 10 yıldan fazla süreyle HRT kullanan kadınlarda çok küçük bir artış olduğu görülmüştür. Halen doktor HRT’nin faydalarının riskinden daha ağır bastığını düşünmektedirler. Kadınların çoğu 10 yıldan daha az süreyle HRT kullanmaktadır; kemiklere ve kalbe fayda sağlaması için en az 5 yıl süreyle uygulanması önerilir.
HRT’ nin Avantajları
• Menopozdan hemen sonra en az 5 yıl süreyle HRT gören kadınlardaki kırık riski %60 civarında azalmaktadır.
• Yapılan çalışmalar HRT’nin kalp hastalığı riskini azalttığını göstermiştir.
• HRT menopozal semptomları (gece terlemeleri,sı­cak basması, baş ağrıları ve vajinal kuruluk) ortadan kaldırır.
HRT’ nin Dezavantajları
• Bazı kadınlarda meme hassasiyeti ve geçici bulantılar görülebilir fakat bu yakınmalar kısa bir zaman sonra ya kendiliğinden, ya da uygulanan HRT dozunun ayarlanmasıyla veya tipinin değiştirilmesiyle ortadan kalkar.
• Çoğu kadında aylık kanamalar olur fakat bu da uygulanan HRT’nin tipine bağlıdır HRT’nin yeniden düzenlenmesi ile bu kanama azaltılabilir veya önlenebilir. Rahmi alınan kadınlarda kanama olmaz.
HRT Tipleri
HRT jet, tablet, implant veya yapıştırma halinde mevcuttur. Histerektomi geçirdiyseniz sadece östrojene ihtiyacınız vardır fakat rahminiz alınmamışsa 10-14 gün süreyle progesteron da almanız gerekir ki bu durumda aylık kanamalarınız devam eder.
HRT’nin farklı tipleri olması iyidir ve böylelikle size en uygun olan formu bulabilirsiniz. HRT’ne sebat etmelisiniz çünkü kemik kaybını önlemesi için en azından 5 yıl sürekli alınması gerekmektedir.
Başka Neler Yapabilirsiniz?
• Osteoporoz açısından yüksek risk taşıdığınızı düşünüyorsanız veya zaten osteoporozunuz varsa Buraya tıklayıp hareket planını görebilirsiniz.
• Osteoporozunuz varsa veya yaptığımız çalışmaları desteklemek istiyorsanız hastalıkla ve onunla nasıl savaşacağınızla ilgili bilgi edinin ve yaşam kalitenizi arttırın.
• Kemikleriniz korumak için beslenme, yaşam biçimi ve egzersizle ilgili önerileri dinleyin.
Başkalarına Yardım Edin
• Ailenizle beraber yaşıyorsanız kalsiyumlu gıdaların ne kadar önemli olduğunu anlamalarını sağlayın. Çok katı rejim yapan, anoreksia veya bulimia nervozası olan kız kardeşlerinize dikkat edin çünkü kemikler bu durumdan çok fazla zarar görmektedir.
• Arkadaşınızla osteoporoz hakkında konuşun ve daha fazla insanın bu ağrılı hastalığa karşı bilinçli olmasını sağlayın.